Policy briefs on the revision of the European Emission Trading System (ETS)

Herziening van het EU ETS: Vier beleidsnotities over de impact van voorgestelde wijzigingen

 Op 15 juli 2026 zal de Europese Commissie naar verwachting haar herziening van het EU-emissiehandelssysteem (EU ETS) publiceren. Tot de verwachte voorstellen behoren wijzigingen in de Linear Reduction Factor (LRF), het uitfaseren van gratis emissierechten voor de industrie, de invoering van voorwaarden voor gratis allocatie en aanpassingen aan de Market Stability Reserve (MSR).

In opdracht van Natuur & Milieu heeft CE Delft de verwachte effecten van deze voorstellen geanalyseerd op de CO₂-uitstoot, ETS-prijzen en veilingopbrengsten, zowel op EU-niveau als voor Nederland. De resultaten zijn samengevat in vier beleidsnotities.

Beleidsnotitie 1: Verlaging van de Linear Reduction Factor (LRF)

Deze beleidsnotitie onderzoekt de gevolgen van een verlaging van de LRF na 2030 voor de uitstoot, ETS-prijzen en veilingopbrengsten.

 Belangrijkste bevindingen

• Een verlaging van de LRF van 4 naar 3,4% leidt naar schatting tot 1.100 Mton extra cumulatieve CO₂-uitstoot in de EU27 en 69 Mton in Nederland in de periode 2031–2050. Bij een verdere verlaging naar 2,4% loopt de extra uitstoot op tot circa 3.200 Mton (waarvan 195 Mton in Nederland).
• Deze extra uitstoot kan beslag leggen op een derde van het koolstofbudget voor 2040 dat momenteel beschikbaar is voor de niet-ETS-1 sectoren, zoals de gebouwde omgeving, mobiliteit en landbouw. Wanneer de verlaging van de LRF wordt uitgesteld tot 2036, neemt de extra uitstoot binnen het ETS aanzienlijk af, waardoor een groter deel van het resterende koolstofbudget beschikbaar blijft voor de niet-ETS-1 sectoren.
• Een lagere LRF vergroot het aantal te veilen emissierechten, maar zal naar verwachting ook leiden tot lagere ETS-prijzen. Hierdoor is het netto-effect op de veilingopbrengsten gemengd.

Beleidsnotities 2 en 3: De toekomst van gratis allocatie

Twee beleidsnotities behandelen verschillende voorstellen met betrekking tot gratis allocatie binnen het EU ETS.

Beleidsnotitie 2: Uitstel van de uitfasering van gratis allocatie

Belangrijkste bevindingen

• Uitstel van de uitfasering van gratis allocatie leidt naar verwachting tot een daling van de cumulatieve veilingopbrengsten met maximaal € 3,4 miljard voor Nederland en € 90 miljard voor de EU27 in de periode 2026–2040.
• In combinatie met het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) kan uitstel van de uitfasering leiden tot overwinsten voor de industrie.
• Uitstel van de uitfasering zal naar verwachting nauwelijks effect hebben op ETS-prijzen, investeringsbeslissingen of CO₂-uitstoot. Hierdoor biedt deze maatregel de industrie aanzienlijke financiële steun, terwijl de extra klimaatwinst beperkt blijft.

Beleidsnotitie 3: Invoering van voorwaarden voor gratis allocatie

Belangrijkste bevindingen

• Het verbinden van gratis allocatie aan de voorwaarde dat de financiële waarde ervan volledig wordt geherinvesteerd in CO₂-emissiereductie versterkt de klimaatdoeltreffendheid. Daarnaast helpt dit het verschil te overbruggen tussen de ETS-prijs en de hogere marginale emissiereductiekosten, waardoor investeringen mogelijk worden die anders economisch niet rendabel zouden zijn.
• De cumulatieve waarde van gratis emissierechten wordt voor de periode 2026–2040 geraamd op € 331 miljard voor de EU27 en € 24 miljard voor Nederland. Een verplichting tot volledige herinvestering kan een aanzienlijk deel van de investeringen financieren die ETS-sectoren nodig hebben om de klimaatdoelstelling voor 2040 te behalen.
• Aanvullende voorwaarden, zoals het verplicht stellen van emissiereductieplannen of het invoeren van prestatiegerichte allocatie, kunnen de effectiviteit van gratis allocatie verder vergroten.

Beleidsnotitie 4: Herziening van de Market Stability Reserve (MSR)

Deze beleidsnotitie onderzoekt hoe wijzigingen aan de MSR het functioneren van het EU ETS kunnen beïnvloeden.

 Belangrijkste bevindingen

• Het afschaffen van de invalidation clause zou de omvang van de MSR vergroten van ongeveer 400 miljoen naar 800 miljoen emissierechten, wat naar schatting leidt tot 400 Mton extra CO₂-uitstoot.
• Hoewel een grotere reserve prijsschokken op de korte termijn kan dempen, vergroot zij ook het risico op toekomstige overschotten aan emissierechten en prijsinstabiliteit. Een evenwichtiger alternatief is om de invalidation clause te behouden, maar de drempelwaarde te verhogen, zodat de reserve gecontroleerd kan groeien.
• De huidige vaste outtake rate van 100 miljoen emissierechten per jaar sluit niet goed aan bij een ETS waarin emissierechten steeds schaarser worden. Een dynamische outtake rate, bijvoorbeeld gekoppeld aan het Total Number of Allowances in Circulation (TNAC), zou beter aansluiten bij toekomstige marktomstandigheden.