Tot en met 2025 ontving de luchtvaartsector gratis emissierechten binnen het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS). Deze gratis toewijzing was oorspronkelijk bedoeld om de concurrentiepositie van Europese luchtvaartmaatschappijen te beschermen en weglek van vluchten en CO2-uitstoot naar buiten de EU te voorkomen. Sinds 2026 worden geen gratis emissierechten aan luchtvaartmaatschappijen meer toegewezen.
In deze studie onderzoeken wij wat de gratis toewijzing van emissierechten heeft betekend voor de winstgevendheid en verduurzamingsuitgaven van luchtvaartmaatschappijen. Ook analyseren we de effecten op EU ETS inkomsten en de besteding daarvan aan verduurzaming van de Europese economie. Daarnaast analyseren we de mate waarin de externe klimaatkosten van de luchtvaart worden betaald door de luchtvaartmaatschappijen als gevolg van koolstofbeprijzing. De analyse bestrijkt de periode 2013-2025 en bevat een verdiepende analyse van zes grote Europese luchtvaartgroepen: Ryanair, Lufthansa, Air France-KLM, easyJet, Wizz Air en IAG.
Tussen 2013 en 2025 ontvingen luchtvaartmaatschappijen voor ongeveer € 10,9 miljard aan gratis emissierechten. Deze gratis toewijzing heeft waarschijnlijk vooral geleid tot hogere winsten. Op basis van economische theorie verwachten we niet dat gratis toewijzing ten opzichte van veiling van de emissierechten een substantieel effect heeft gehad op ticketprijzen of de vraag naar luchtvaart.
Tegelijkertijd betekende gratis toewijzing dat overheden en EU-fondsen minder inkomsten uit de veiling van emissierechten ontvingen. De onderzochte luchtvaartmaatschappijen gaven in dezelfde periode naar schatting ongeveer € 1 miljard uit aan verduurzaming. We vinden geen sterke aanwijzingen dat deze uitgaven zonder gratis toewijzing substantieel lager zouden zijn geweest. Veilinginkomsten uit het EU ETS worden daarentegen voor een belangrijk deel ingezet voor klimaat- en energiedoeleinden. Volledige veiling van de emissierechten voor de luchtvaart had daarom waarschijnlijk tot meer middelen voor de verduurzaming van de Europese economie geleid.
Daarnaast worden de klimaatkosten van de luchtvaart nog maar gedeeltelijk geïnternaliseerd. Voor de zes onderzochte luchtvaartgroepen bedroegen de externe klimaatkosten in 2025 bijna € 30 miljard. Voor CO₂-emissies binnen de reikwijdte van het EU ETS lag de internalisatie sinds 2022 rond de 40%. Zonder gratis toewijzing zou dit voor de directe CO₂-emissies in 2022-2025 ongeveer 50-70% zijn geweest. Wanneer ook intercontinentale vluchten en niet-CO₂-klimaateffecten worden meegenomen, ligt de mate van internalisatie aanzienlijk lager.
De studie concludeert dat de afbouw van gratis emissierechten door de luchtvaartsector kan worden opgevangen en de veiling van EU ETS rechten tegelijkertijd meer publieke middelen beschikbaar maakt voor verduurzaming.
Deze studie is uitgevoerd in opdracht van Opportunity Green.